Poradnik · VAT
VAT w restauracji: posiłek po 8%, kawa i wino po 23%
Obiad dla dwojga: żurek, pierogi, schabowy, dwie kawy, lampka wina i butelka wody. Na jednym rachunku spotykają się dwie stawki VAT, a granica między nimi nie przebiega tam, gdzie podpowiada intuicja. Ten poradnik idzie za tekstem ustawy o VAT: skąd się bierze 8%, co z niego wypada i jak to wygląda na prawdziwym rachunku.
Opublikowano · Na podstawie tekstu jednolitego ustawy o VAT z 2026 r. Praktyczny poradnik, nie porada podatkowa.
Dlaczego w ustawie jest 7%, a płacisz 8%
Kto otworzy ustawę o VAT, przeczyta w art. 41 ust. 1, że stawka podstawowa wynosi 22%, a w art. 41 ust. 2, że obniżona wynosi 7%. To nie błąd. Art. 146ef podnosi je na czas określony: w okresie od 1 stycznia 2024 r. do końca roku, w którym wydatki na obronność przekroczą próg wskazany w tym przepisie, stawka z art. 41 ust. 1 wynosi 23%, a z art. 41 ust. 2 — 8%. Koniec tego okresu minister finansów ogłasza obwieszczeniem w Monitorze Polskim.
Dla restauracji oznacza to dwie liczby, które naprawdę stosuje: 8% i 23%. W dalszej części poradnika piszemy właśnie o nich.
Usługi gastronomiczne po 8%: art. 41 ust. 12f
Podstawą jest art. 41 ust. 12f ustawy o VAT. Stawkę obniżoną stosuje się do dostawy towarów i świadczenia usług sklasyfikowanych w grupowaniu usługi związane z wyżywieniem (PKWiU 56) — czyli do tego, co robi restauracja, bistro, pizzeria czy bar z kuchnią. Przepis ma jednak trzy wyjątki. Stawki obniżonej nie stosuje się do sprzedaży:
- napojów innych niż wymienione w załączniku nr 3 lub nr 10 do ustawy albo w przepisach wykonawczych — razem z ich przygotowaniem i podaniem;
- towarów nieprzetworzonych przez restaurację, innych niż wymienione w tych załącznikach;
- posiłków, których składnikiem są towary wyłączone z grupowań w poz. 2 i 11 załącznika nr 10.
Wszystko, co wypada z 8%, wraca do stawki podstawowej, czyli 23%. Kluczowe są więc załączniki: to one decydują, czy napój podany przy stoliku zostaje przy stawce obniżonej.
Napoje: gdzie najczęściej pojawia się 23%
| Napój | Co mówi ustawa | Stawka przy stoliku |
|---|---|---|
| Kawa i herbata | Poz. 1 załącznika nr 3 nosi nazwę „kawa, herbata, maté i przyprawy”, ale wyłącza z niej kody CN 0901 (kawa), 0902 (herbata) i 0903 (maté) — obniżona stawka z tej pozycji zostaje więc tylko przyprawom. | 23% |
| Woda butelkowana | Załącznik nr 3 poz. 16 obejmuje wodę wyłącznie dostarczaną siecią wodociągową, cysternami lub innymi środkami transportu. | 23% |
| Piwo, wino, wódka | Napojów alkoholowych nie ma w załącznikach nr 3 ani nr 10. | 23% |
| Kefir, maślanka, mleko bez kawy | Załącznik nr 10 poz. 17 wymienia jogurty, maślanki, kefiry i mleko, z wyłączeniem produktów zawierających kawę. | 8% (art. 41 ust. 12f) |
| Napój z co najmniej 20% soku | Załącznik nr 10 poz. 17 wymienia napoje bezalkoholowe, w których sok stanowi co najmniej 20% składu surowcowego. | 8% (art. 41 ust. 12f) |
Tabela zawiera tylko pozycje, które da się wprost przeczytać w ustawie. Napoje robione na miejscu — lemoniada, koktajl z owoców, kompot — zależą od tego, czym są według nomenklatury CN, więc każdą taką pozycję karty przejdź z księgową raz, zanim trafi do kasy.
Danie z homarem i inne wyjątki od posiłku
Trzeci wyjątek z art. 41 ust. 12f dotyczy samych posiłków. Jeśli składnikiem dania są towary, które załącznik nr 10 wyłącza z grup ryb i owoców morza (poz. 2) oraz przetworów (poz. 11), posiłek nie korzysta ze stawki obniżonej. W tych pozycjach ustawa wymienia między innymi homary i ośmiornice, a przy przetworach także kawior.
Dla większości polskich kart to margines, ale restauracja rybna nad morzem albo lokal z owocami morza powinien sprawdzić swoje danie po daniu. Najprościej oznaczyć takie pozycje osobno w karcie i w kasie, żeby kelner nie musiał o tym pamiętać.
Drugi wyjątek — towary nieprzetworzone — dotyczy sytuacji, w której lokal sprzedaje coś bez przygotowania, tak jak sklep. Gdy przy wyjściu stoi lodówka z napojami w puszkach albo słoiki domowych przetworów na sprzedaż, warto ustalić ich stawkę osobno.
Jeden rachunek, dwie stawki
Jak tego pilnować w karcie i na sali
- Każda pozycja karty ma swoją stawkę, ustaloną raz, przy wprowadzaniu pozycji, a nie przy rachunku.
- Nowy napój w karcie — sezonowa lemoniada, grzaniec, kawa mrożona — to pytanie do księgowej, zanim trafi do sprzedaży.
- Zestaw lunchowy z kawą to wciąż dwie stawki: posiłek po 8%, kawa po 23%. Cena zestawu musi dać się rozdzielić.
- Raz na kwartał porównaj raport sprzedaży napojów z tym, co widzi księgowa. Rozjazdy zwykle wychodzą przy nowych pozycjach.
Lunch dnia, menu degustacyjne i zestawy z napojem
Najwięcej pytań budzą zestawy. Lunch dnia z kompotem, menu degustacyjne z doborem win, śniadanie z kawą w jednej cenie — gość płaci jedną kwotę, a w środku są pozycje z różnymi stawkami. Art. 41 ust. 12f nie robi dla zestawów wyjątku: napój spoza załączników zostaje napojem, nawet jeśli jest wliczony w cenę posiłku.
W praktyce oznacza to, że cenę zestawu trzeba umieć rozdzielić na część po 8% i część po 23%. Najprościej ustalić z góry, ile w zestawie „kosztuje” napój — na przykład według jego ceny w karcie — i stosować to tak samo przy każdej sprzedaży. Sposób podziału ustal z księgową raz, zapisz go i trzymaj się go także w kasie.
Menu degustacyjne z doborem win to ten sam problem w większej skali. Jeśli wino jest osobną opcją do menu, sprawa jest prosta: dwie pozycje na rachunku. Jeśli jest wliczone w jedną cenę, podział trzeba policzyć dla każdego wieczoru tak samo.
Przegląd karty raz w roku
Karta zmienia się co sezon, a stawki przypisuje się zwykle raz, przy pierwszym wprowadzeniu pozycji. Raz w roku, najlepiej przed sezonem letnim, przejdź z księgową całą kartę napojów i pozycje sprzedawane bez przygotowania: co jest nowe, co zmieniło przepis, co sprzedajesz w butelce, a co nalewasz. Przy okazji sprawdź, czy w ustawie nie zmieniły się załączniki — w tekście jednolitym z 2026 r. lista ma kilkadziesiąt pozycji i bywa nowelizowana.
Rachunek przy stoliku w Slotinie
W Slotinie karta żyje w jednym miejscu: kategorie, dania, porcje i dodatki z dopłatami. Rachunek stolika zbiera się z tego, co kelner wysłał do kuchni, dzieli się według dań, miejsc albo po równo, a płatności zapisują się z formą. Raport sprzedaży pokazuje sprzedane dania, a dzienny utarg i listę sprzedanych pozycji pobierzesz jako plik CSV dla księgowej, która przypisuje stawki.
VAT w gastronomii: krótkie odpowiedzi
Jaki VAT ma kawa w restauracji?
23%. Art. 41 ust. 12f ustawy o VAT wyłącza ze stawki obniżonej napoje spoza załączników nr 3 i nr 10, a załącznik nr 3 poz. 1 wprost wyłącza kawę i herbatę.
Czy posiłek w restauracji ma 8% VAT?
Co do zasady tak: usługi związane z wyżywieniem (PKWiU 56) korzystają ze stawki z art. 41 ust. 2, czyli 8% na podstawie art. 146ef. Wyjątkiem są posiłki ze składnikami wyłączonymi w poz. 2 i 11 załącznika nr 10, np. z homarem.
Dlaczego w ustawie jest 22% i 7%, skoro stosuję 23% i 8%?
Art. 146ef podwyższa obie stawki na okres, który kończy się z końcem roku wskazanego w tym przepisie; koniec ogłasza minister finansów w Monitorze Polskim.
Czy woda w butelce podana do obiadu ma 8%?
Nie. Załącznik nr 3 poz. 16 obejmuje wodę wyłącznie dostarczaną siecią wodociągową, cysternami lub innymi środkami transportu, więc woda butelkowana podana przy stoliku ma stawkę podstawową.
Źródło (sprawdzone 4 listopada 2026)
Płatność przy stoliku i podział rachunku · System zamówień przy stoliku · Plan sali w skali · Cennik
Food cost: koszt porcji liczony od ceny netto · KSeF w restauracji · Wszystkie poradniki